فردا 14 امرداد، روز امضاء فرمان مشروطه توسط مظفرالدین شاه قاجار است.
برههای از تاریخ ایران که بیشک تأثیرگذارترین و مهمترین جریان قرن معاصر ماست. مشروطه از چند جهت بسیار مهم بوده و واجب است مورد تفکر و تعمق قرار گیرد:
1- آغاز ورود ایرانیان به دنیای مدرن است (اگرچه ایرانیان با مدرنیته آشنایی داشتند ولی جنبش مشروطه زمینه عملی شدن آن را فراهم نمود)
2- اتفاقاتی که منجر به بیداری ایرانیان و مشروطهخواهی شد بسیار پندآموز و حامل درسهای تاریخی بزرگی است برای ما. نکاتی که اگر به گوش جان نسپاریم ناگزیر به تکرار آنیم.
3- برخورد و تقابل چهار گروه اصلی در جامعه (دولت، روحانیون، روشنفکران و تجار) که نشاندهنده گروههای اجتماعی تأثیرگذار در جریان مشروطه است و آنچه این موضوع را بیشتر مورد توجه میسازد همخوانی و شباهت آن با امروز ماست. شباهتی شگفتانگیز که بیراه نیست اگر انقلاب 57 را ثمره و نتیجه آن بدانیم.
روشنفکران و روحانیون با فهمی متفاوت از مشروطه و بالطبع خواستههای متفاوت وارد گود مشروطهخواهی شدند و هر کدام به دنبال پیشبرد اهداف خود در این زمینه بودند. آنها در یک چیز مشترک بودند و آن عملی شدن مشروطه و برپایی مجلس و عدالتخانه بود ولی هر کدام قوانینی برای آن متصور بودند. روحانیون خواستار برقراری حکومت اسلامی و احکام دین (شریعت) در جامعه بودند و روشنفکران خواستار برقراری قانون (نه احکام شریعت) با الهام از قوانین غربی.
این کشمکش زمانی که مشروطه به سرانجام رسید و مجلس برپاشد به اوج خود رسید و البته چون مردم ایران مردمی مذهبی بودند و در حقیقت پیروزی مشروطه مدیون مبارزات روحانیون بنامی چون بهبهانی و طباطبایی بود بنابراین دور از ذهن نبود که قرعه به نام روحانیون رقم بزند و حکومت را شکل اسلامی بدهند اگرچه پایان مطلوبی برای روحانیون نداشت.
خواندن کتابهای زیر را توصیه میکنم:
- تاریخ مشروطه ایران (احمد کسروی)
- مشروطه ایرانی (ماشاء الله آجودانی)
- ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران (فریدون آدمیت)
