نایی برای رفتن

- به نظرت خیلی بده که بچه‌مون اینجا داره بزرگ می‌شه؟ دور از ایران؟
- نه بد نیست، اتفاقن خیلی هم خوبه. از کلی مشکلات فرهنگی و اخلاقی ایرانی دوره.
- ولی آخه به نظرم خیلی ناراحت کننده است. این بچه داره تو جامعه‌ای بزرگ می‌شه که ما هر چقدر هم تلاش کنیم، باز هم حتا زبان فارسی بچه مثل ما نمی‌شه. چه برسه به اینکه بفهمه ایران چیه. فرهنگ و سنت ایرانی چیه. حس ایران دوستی و وطن پرستی داشته باشد. زیبایی‌های فرهنگ‌مان براش غریبه می‌شه. نمی‌فهمه چه معنی می‌دهند.
- من فکر نمی‌کنم اوضاع به این بدی باشه که داری می‌گی. به هر حال به ما خیلی بستگی داره. وقتی موسیقی سنتی دوست داری و گوش می‌دی، وقتی تمام آداب و سنن ایرانی را رعایت می‌کنی و با بچه‌ت حس‌ات را در میان می‌گذاری، می‌فهمه و لمس می‌کنه. کافیه که ارتباط‌‌ت با ایران حفظ باشه. کافیه مثل بعضی از ایرانی‌ها که همچین در مورد ایران صحبت می‌کنند انگار نه انگار که خودشان ایرانی هستند و پرورده همان فرهنگ هستند، نباشی. کافیه بچه‌ات بدونه که چه کسانی در مملکتش بودند و چه کارها کردند. کافیه با آداب و سنن ایرانی کامل آشنا بشه. خودش تصمیم خواهد گرفت که کدام را انتخاب کند. البته که تو حق نداری بهش تحمیل کنی ایران را دوست داشته باشد یا نداشته باشد، ولی می‌توانی تأثیر بگذاری در انتخابش.
- آخه بچه‌ای که تو ایران بزرگ نشه، هرچی بگی بازم یه ایرانی به اون شکلی که باید بشه نیست. داره با فرهنگ غربی بزرگ می‌شه. میشه مثل خیلی از غیر ایرانی‌ها که در مورد فرهنگ ایران تحقیق می‌کنند و ایران را دوست دارند. اما حس ما به ایران کجا و حس آن‌ها به ایران کجا
- خب این چه اشکالی داره؟
- آدم غمش می‌گیره وقتی ببینه بچه‌ش یه فرهنگ دیگه داره، یه جور دیگه دنیا را می‌بینه. ما هرچقدر هم که اینجا باشیم بازهم از دریچه همان فرهنگ ایرانی که درش بزرگ شدیم دنیا را می‌بینیم. جامعه خیلی تأثیر زیادی روی بچه داره.
- حرفت درسته. کاملن قبول دارم. ولی اشکالی نداره اگر یه بچه‌ای دنیا را اونطوری نبینه که پدر و مادرش می‌بینن. فکر می‌کنی این فاصله‌ای که بین ما و والدینمان‎‌ هست از فاصله‌ای که بین ما و بچه‌مان خواهد بود کمتر است؟ فکر کردی اونطوری که ما دنیا را می‌بینیم والدینمان هم همانطوری می‌بینند؟
-فکر کنم باید یه جور دیگه در مورد دغدغه ذهنی‌ام صحبت کنم. هر چی بگی، نمی‌تونی بگی همان حسی که ما به ایران داریم او هم خواهد داشت.
- قبول ولی خب که چی؟
- همین دیگه، مگه کم چیزیه.
- خب حالا مثل ما همان احساس را نداشته باشه. چه اتفاقی می‌افتد؟ مگر ما با این احساسی که به ایران داریم، کار خاصی کردیم؟
- پاش نیفتاده. اگر می‌افتاد حتمن می‌کردیم. مثل زمان جنگ که جوانان، جونشان را برای کشور دادند.
- خب درست. ولی به این فکر کن، که همیشه که جنگ اتفاق نمی‌افتد. ما به این دنیا آمدیم که زندگی کنیم. باید هم خوب زندگی کنیم. منظورم از خوب، الزامن زندگی مرفه مادی نیست، بلکه منظورم زندگی با کیفیت و ارزشمند است. ولی خودت نگاه کن، ما برای چی مهاجرت کردیم؟ غیر از این بود که خواستیم اونطوری که تو ایران زندگی می‌کردیم، زندگی نکنیم؟ غیر از این بود که در جامعه‌ای که پر از دروغ و ریا و فساد باشد، بالاخره گوشه دامن آدم را هم می‌گیرد؟ یادت رفته چقدر من برای اینکه خودم باشم و دروغ نگم بها دادم. آیا واقعن اینطوری می‌شه با کیفیت زندگی کرد؟ نمی‌گم خیلی همه چیز ایده‌آل هست. اما حداقل برای گذران زندگی مجبور نیستی وانمود کنی کس دیگری هستی. همین که خودتی کافیه، و این خیلی مهمه. البته که دلم می‌خواست ایران اینطوری بود. با کله برمی‌گشتم. هر زمانی هم که احساس کنم اوضاع همانطوری است که باید باشد حتمن برمی‌گردیم. ولی چه کنیم که همه خوبی‌های دنیا یک‌جا جمع نمی‌شود. ایران برای ما حالتی داره که هیچ‌وقت بچه‌مان آن احساس را نخواهد فهمید.
- حالا حتا اگر این‌ها هنوز خیلی غم‌انگیز نباشد، یه چیزی هست که واقعن ته دل آدم را به درد می‌آره.
- اون چیه؟
- این‌که وقتی ما به سن بازنشستگی برسیم و مثل خیلی ایرانی‌هایی که در اواخر عمر تصمیم می‌گیرند به ایران برگردند یا بهتر بگویم، نمی‌توانند جای دیگری غیر از ایران زندگی کنند، ما نیز همین تصمیم را خواهیم گرفت ولی بچه‌مان در اینجا زندگی‌اش را ساخته و ما می‌مانیم و یک قلب دوپاره که نه می‌توانیم برگردیم و نه می‌توانیم برنگردیم. مجبوریم دایم بین اینجا و ایران در رفت و آمد باشیم که عطش هرکدام را موقتی سیراب کنیم.
- و شاید در میان یکی از این راه‌ها دیگر نایی برای رفتن نداشته باشیم.

مسکور
آذر 1392
دسامبر 2013

تاریکی

تاریکی را دوست دارم. باور بر این است که تاریکی، ظلمت است و سیاهی. ظلمت و سیاهی، نقابی است که تاریکی بر چهره گذاشته تا نامحرمان را از خود دور کند.
تاریکی را دوست دارم زیرا در تاریکی، رنگ‌ها بی‌خاصیت می‌شوند و بی‌رنگ‌ها خودشان را ظاهر می‌کنند.
تاریکی را دوست دارم زیرا هیچ هوسی نمی‌تواند لباس مبدل بپوشد و مرا فریب دهد. در تاریکی، احساسات، خودشان را عریان بهم عرضه ‌می‌کنند.
تاریکی را دوست دارم زیرا تاریکی، عمق وجود آدمی را در می‌نوردد و حقایق نهان را آشکار می‌کند. زیبایی‌ها را از عمق وجود آدمی بیرون می‌آورد و به آدمی نشان می‌دهد.
تاریکی را دوست دارم زیرا می‌دانم هیچ چشمی نظاره‌گر من نیست.
تاریکی را دوست دارم زیرا کسانی که دوست‌شان دارم نیز تاریکی را دوست دارند.

پایبندی به اخلاق یا قانون؟

امروز مصاحبه فرمانده ناجا با ایسنا را خواندم و این مصاحبه بهانه خوبی شد تا در مورد تفاوت های جامعه اخلاقی و جامعه قانونی نکاتی بنویسم.
قبل از شروع بحث باید تأکید کنم که من به هیچ‌وجه در مقام نقد و درستی‌سنجی سخنان آقای احمدی مقدم نیستم و این نوشته اصلا سیاسی و یا انتقادی از فرد خاص و یا رفتار خاصی نیست. بلکه یک نقد و کنکاش اجتماعی است که این مصاحبه بهانه خوبی برای آن شد.جامعه ما جامعه فوق العاده بی قانونی است. حتا در لابلای صحبت‌های آقای احمدی مقدم این موضوع به وضوح توجه خواننده نکته دان را جلب می‌کرد. وقتی از رییس پلیس فتا و دادستان تهران گرفته تا افراد عادی کسی پایبند به قانون نیست. اما پرسش اینجاست که آیا پایبندی به قانون ممکن است؟ و اگر آری، چگونه؟ آیا پایبندی به قانون تمام مشکلات ما را حل می‌کند؟ قانون تا کجا و به چه اندازه باید جزیی شود؟
اخلاق و قانون با یکدیگر رابطه عکس دارند به این معنا که اگر در جامعه ای اخلاق قوی باشد، قوانین زیادی در آن جامعه حاکم نیست ولی هر چه جامعه‌ای قانونی‌تر باشد، اخلاق در آن جامعه کمرنگ‌تر و ضعیف‌تر خواهد شد. عملی کردن قانون، خود نیاز به اخلاق دارد به این معنا که کسانی باید باشند که بپذیرند قانون باید رعایت شود و آن را رعایت کنند. پس به این نتیجه می‌رسیم اگر اخلاق در جامعه‌ای از حدی ضعیف‌تر شود، آن جامعه بی قانون نیز می‌شود. حال اگر شما سعی کنید با قوی‌تر کردن و خشن‌تر کردن قانون، اخلاق را به جامعه برگردانید، آب در هاون کوبیده‌اید و راه را برای برگشت به سوی جامعه اخلاقی ناهموارتر کرده اید.

اخلاقی کردن یک جامعه کار قانون نیست بلکه کار اهالی فرهنگ و نخبگان جامعه است که در طولانی مدت جامعه را به سوی اخلاق هدایت کنند. علاوه بر اینکه بعضی از اصول اخلاقی و فردی و حتا اجتماعی هستند که به هیچ عنوان در قالب قانون جای نمی‌گیرند و قانون ناگزیر است که در مقابل آن‌ها عقب نشینی کند.
اگرچه در مورد تقابل اخلاق و قانون و این که این تقابل در کشورهای مختلف چگونه است و چه نتیجه ای داشته می‌توان مطلب ها نوشت، ولی فکر کردن در مورد این نقابل را به عهده خواننده این مطلب می‌گذارم. و با یک جمله نوشته خود را به پایان می‌برم:
وقتی در ایران بودم و هنوز پام به کانادا باز نشده بود فکر می‌کردم کانادا یک کشور فوق العاده قانون مداری است که برای همه چیز قانون دارد، الان پس از گذشت چندین سال می‌بینم که نه تنها قوانین زیادی در این کشور حاکم نیست بلکه اصراری هم برای اضافه کردن قوانین جدید نیست. و این خود مردم هستند که با سازش و مراعات با یکدیگر، زندگی کردن را در جامعه سهل می‌کنند.

لینک مصاحبه سردار احمدی مقدم با ایسنا:
http://www.isna.ir/fa/news/92082716428/%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA

به بعضی‌ها باید چی گفت؟

باید به بعضی‌ها بگی خفه شو، به بعضی‌ها هم بگی تو خوب می‌شی.
این یعنی به دسته اول امیدی هست ولی داری به دسته دوم امید واهی می‌دهی.

سقط جنین

از بس گریه کرده، صورتش کبود شده، چشمهاش پف کرده. هرچی هم باهاش صحبت می کنم فایده نداره. همش بهش می گم آخه خواهر من عزیز دلم لیلا جان، مگه آسمون به زمین اومده. خوب حالا اتفاقیه که افتاده، چاره داره درمان داره، فردا می برمت پیش یک دکتر، بچه را سقط میکنی، خلاص. آخر دنیا که دیگه نیست. ولی به خرجش نمیره. سودابه جون، تو بیا باهاش صحبت کن حداقل تو دوست‌شی، همکلاسی‌شی، شاید حرف تو رو گوش کنه. بهش بگو نگران دکتر هم نباشه. دکتره آشناس، تو مطب خودش این کارو میکنه با تجهیزات پزشکی، کلی آشنا رو کردم تا قبول کنه وگرنه خودت میدونی که اگه بگیرنش چوب تو آستینش میکنن...
آخه من بهش چی بگم؟ بگم برو بچه را سقط کن؟ من چطوری بهش این حرف را بزنم، من خودم با این موضوع مشکل دارم. سقط جنین مگه کار آسونیه، راجع به مرگ انسان داریم صحبت می‌کنیم...
کدوم انسان بابا. تو هم که حرفای لیلا را می‌زنی. از کی تا حالا جنین سه ماهه آدم شده. اگه آدم بود که کشورهای غربی اجازه سقط جنین را نمی‌دادن. حالا نمی خواد شماها برای من معلم اخلاق بشید درس اخلاقی بدین. معلوم نیست تو این دانشگاه چی میگن که مختون پوک شده. مردم میرن دانشگاه پیشرفت میکنن، خواهر ما رفت عقب مونده شده. هی بهش گفتم آخه ادبیات هم شد رشته؟ بیا برو معماری بخوان. هر سوالی هم داشتی خودم هستم کمکت میکنم. ادبیات و شعر و کتاب هم دوست داری خودت بشین بخوان. آدم واسه این چیزها که دانشگاه نمی‌ره. البته ببخشیدا سودابه جون ولی خوب راست میگم دیگه.
راستی نرگس خانم و علی آقا چی؟ اونا می‌دونن؟
آره مامان می‌دونه ولی بابا نه. نمی خواهیم بفهمه، الم‌شنگه می‌کنه. اگه بفهمه هم لیلا رو می‌کشه هم سیاوش را گوش تا گوش سرشو می‌بره. نمی‌دانم والا. تو رو خدا تو باهاش صحبت کن، نذار اینقدر کش پیدا کنه. من خیلی نگرانم...
دیدی سودابه جون چه خاکی به سرم شد، آبروم رفت. ای خدا آخه من چه گناهی به درگاه تو کرده بودم که اینطوری باید تاوان بدم. حالا جلوی در و همسایه چی بگم؟ موندم هاج و واج. اگه بچه را بخواد نگه داره که بچه حرومزاده است. تازه جلوی در و همسایه چی بگیم، چطوری سرمون را بلند کنیم. اگر هم بخواهد بچه را سقط کنه که از نظر شرعی حرومه و قتل نفس کرده، من واقعا موندم. داشتم فکر می کردم زودتر عقد کنند بی سروصدا بعد هم ما یه جوری تاریخ عقد را واسه چند ماه پیش بزنیم. تو همین هفته هم مراسم عروسی بگیریم قالش کنده بشه. آخ راستی یادم رفت بگم خانم کریمی اومده یعنی من بهش گفتم که بیاد. گفتم بیاد باهاش صحبت کنیم، ازش مشورت بگیریم. شاید از این بلا تکلیفی در بیاییم. بذار حالا که همه اینجاییم بگم بیاد تو این اتاق.
خانم کریمی خانم کریمی. لطفا بیا اینجا تو اتاق شهلا...
خانم کریمی این سودابه است صمیمی‌ترین دوست و همکلاسی لیلا. سودابه جون ایشون هم خانم کریمی هستند، همسایه ما و مشاور خانواده. لطف کردند تشریف آوردند که به ما کمک کنند.
ممنونم نرگس خانم شما به من لطف دارید. خب بگذار ببینیم موضوع چیه از اول البته اگر ناراحت نمی‌شوید. کی می‌خواد شروع کنه؟
سودابه که دوست صمیمی لیلا بود و از اول ماجرا در جریان رابطه لیلا و سیاوش بود شروع کرد به توضیح دادن:
رابطه لیلا و سیاوش بر می‌گردد به حدود دو سال پیش که من، لیلا و سیاوش سر درس معارف با هم همکلاسی بودیم. سیاوش اون موقع سال سوم رشته عمران بود. یک پسر موجه، متین و آرام. در طول ترم این دو نفر کم کم با هم ارتباط برقرار کردند تا اینکه با هم دوست شدند. این دو نفر وجوه مشترک زیادی با هم داشتند و رابطه شان طوری شده بود که روزی نبود که همدیگر را نبینند و یا با هم صحبت نکنند.
خانم کریمی صحبت سودابه را قطع کرد و پرسید: یعنی این دو نفر می‌خواهند با همدیگر ازدواج کنند؟
راستش در مورد ازدواج من فکر کنم که هر دوتاشون نیاز به زمان بیشتری دارند برای فکر کردن و تصمیم گرفتن...
همین موقع نرگس خانم وسط حرف سودابه پرید و گفت: به حق حرفای نشنیده. دو سالِ که هر روز همدیگر را می‌بینند تازه می‌گن ما زمان بیشتری می‌خواهیم واسه تصمیم گرفتن. خوبه والا. اصلا می‌خوای برن با هم چند سالی زندگی کنند مثل این خارجی‌ها، بچه دار بشن بعدش تصمیم بگیرن می‌خوان با هم ازدواج کنند یا نه. چه زمونه ای شده.
خانم کریمی با آرامشی که ویژگی خاص اوست گفت: به هر حال کاریه که شده. نرگس خانم شما اینقدر خودت را ناراحت نکن بالاخره یه فکری می‌کنیم، یه راه خوب براش پیدا می‌کنیم. خب بگید ببینم، نظر لیلا و سیاوش در این مورد چیه؟
شهلا همین موقع پیش دستی کرد و گفت: لیلا که تو شوکه نمی‌فهمه چی می‌گه، سیاوش هم که اصلا اراده‌ای نداره از خودش. اما به نظر من بهترین راهش اینه که بریم دکتر بچه را سقط کنند. من رفتم یه دکتر خوب پیدا کردم که تجهیزات پزشکی هم داره و جای نگرانی بابت مسایل بهداشتی نیست. به نظرم لیلا باید به فکر خودش باشه. یه این فکر کنه که تو جامعه ایران بچه دار شدن اونم از دوست پسر چه معنی داره. حتا اگر ایران هم نبود و مشکل حرف مردم را نداشت باز هم نباید خودشو درگیر می‌کرد. چون کسی که دوست ندارد بچه دار شود، نباید آزادی خودش را از بین ببرد.
سودابه که از جملات چند دقیقه قبل شهلا در مورد انتخاب رشته و دانشگاه کمی دلخور شده بود رودربایستی را کنار گذاشت و جواب داد که: ایران یا غیر ایران، چه ربطی داره. مگه اون بچه‌ای که تو دل لیلا هست آدم نیست؟ چرا اون بچه باید حق حیات ازش سلب بشه؟ به‌خاطر اینکه کس دیگری آزادی‌ش براش مهم‌تره؟ مگه اون بچه چه گناهی کرده که باید قربانی هوس یه نفر آدم بشه؟ چطور اگه بچه‌ای به دنیا بیاد و بکشنش، قتل حساب می‌شه اما تا وقتی تو شکم مادرشه چرخش کنند قتل حساب نمی‌شه؟ فقط به خاطر اینکه قدرت نداره از حقش دفاع کنه و یا به خاطر اینکه چون دیده نمی‌شه پس حق زندگی هم نداره؟ آیا این خودخواهی ما آدم‌ها نیست که همه چیز را فدای خودمان می‌کنیم و اسمش را می‌گذاریم آزادی؟ آخه این چه آزادی است که حق حیات را از دیگران سلب کند؟
شهلا تا خواست جواب سودابه را بدهد، خانم کریمی پرید وسط مکالمه و گفت: کسی جواب سوال من را نداد. من پرسیدم نظر لیلا و سیاوش چیه؟
سودابه گفت: نظر لیلا شبیه نظر منه. ما قبلا منظورم قبل از ماجرای خودش است، چندین بار درباره این موضوع صحبت کردیم. لیلا هم عقیده من است. سیاوش هم هم‌عقیده ما بود ولی الان که این اتفاق افتاده دودل شده. فکر کنم بدش نمی‌آد که بچه سقط بشه.
نرگس خانم که فقط دلش می‌خواست این مسأله با خیر و خوشی تمام بشه و هم آبروی خانواده حفظ شود و هم عذاب وجدان نداشته باشد رو کرد به خانم کریمی و گفت: من می‌گم این دونفر که همدیگر را دوست دارند. سقط جنین هم که اشکال شرعی دارد و خدا پیغمبر هم راضی نیستند. بهترین کار اینه که این دو نفر را بی سر و صدا عقد کنیم و یه کاری کنیم که تاریخ عقد این دو نفر را قبل از زمان حاملگی بزنن، تو همین هفته هم یه عروسی مختصر بگیریم و تمامش کنیم.
بعد از تمام شدن حرف‌ نرگس خانم، شهلا با حالتی تند گفت: حالا فرض کن که اینا با هم به خاطر این موضوع ازدواج هم کردند. بچه هم به دنیا اومد. بعد از یکی دو سال به این نتیجه رسیدند که دلشان نمی‌خواهد با هم باشن. اون‌وقت چی؟ یه دختر مطلقه داری با بچه‌ش. شما چرا همش به الان فکر می‌کنید. چرا فکر نمی‌کنید که اون موقع باید چی کار کنید؟
نرگس خانم که از حرف شهلا جاخورده بود و عصبانی هم شده بود رو به شهلا کرد و گفت: خیلی بی‌جا می‌کنه طلاق بگیره. ما تو خانواده‌مان یه همچین رسمی نداریم. زن باید با شوهرش بسازه. تازه مگه تو نمی‌گی اینا دو ساله که همدیگر را می‌شناسن و هم را دوست دارند پس دیگه چه مرگشونه. اگه هم طلاق گرفت بره دیگه نیاد اینجا. چه معنی داره تا تقی به توقی می‌خوره جوونای امروزی می‌گن بریم طلاق بگیریم. مگه زندگی زناشویی بچه بازیه که امروز دوست داشته باشی فردا دلتو بزنه.
خانم کریمی که می‌دانست از این بحث‌ها نتیجه خاصی حاصل نمی‌شود و به جای حل مسأله به بغرنج‌تر شدن موضوع منجر می شود، بحث را قطع کرد و گفت: با این حرفا به هیچ‌جا نمی‌رسیم. هر دو نفری که با هم ازدواج می‌کنند ممکن است روزی به یک دلیلی طلاق بگیرند بنابراین ما نمی‌توانیم روی مسأله‌ای که اتفاق نیافتاده تصمیم بگیریم. در ضمن نرگس خانم، مگه می‌شه آدم بچه‌شو پاره تنشو بگه خونه من نیا، من باهات کاری ندارم. مخصوصن زمانی که اون شدیدا به ما احتیاج داره. شما الان تو شرایطی هستید که حرفهایی می‌زنید که خودتان هم از ته قلب بهش اعتقاد ندارید. بنابراین به جای یکی به دو کردن با همدیگر و دعواهای بیهوده کردن بهتره که یه راه حل منطقی پیدا کنیم.
سودابه که مسأله سقط جنین براش یه معضل فکری شده بود، باز مسأله سقط جنین را وسط کشید و گفت: به نظر من قبل از اینکه به فکر آبرو و حرف مردم باشیم باید فقط و فقط به فکر لیلا و بچه باشیم. ببینیم چه راهی بهتره. یه راهی که اخلاقی هم باشه. مردم بالاخره فراموش می‌کنند و نهایتش اینه که آدم محله زندگیشو عوض می‌کنه ولی اگه یه تصمیمی گرفته بشه که اخلاقی نباشد اون‌وقت عذاب وجدان تا آخر عمر لیلا را رها نمی‌کند. لیلا به مسأله سقط جنین به عنوان قتل یک انسان نگاه می‌کند. سقط جنین یعنی کشتن یک آدم که ما انسان‌ها برای خودخواهی خودمان هزار تا توجیه و دلیل براش می‌تراشیم ولی حاضر نیستیم اعتراف کنیم برای راحتی خودمان، برای خودخواهی و ترس خودمان داریم حق زندگی کردن یک انسان را داریم ازش می‌گیریم...
شهلا دوباره حرف سودابه را قطع کرد و گفت: بچه ناخواسته همان بهتر که به دنیا نیاد، برای خودش هم بهتره. وقتی پدر و مادر نمی‌خوانش و هیچ برنامه‌ای براش ندارن برای چی باید به دنیا بیاد. بیاد که این همه مشکلات و سختی ها را تحمل کنه. بیاد که مشکلات مادرشو اضافه کنه؟ تا آخر عمر فکر کنه حرومزاده است. الان فرض کن بچه لیلا به دنیا بیاد. لیلا می‌خواد چی کار کنه؟ چه برنامه ای برای آینده این بچه داره؟ فقط مسأله لیلا نیست. خود بچه هم زجر می‌کشه عذاب می‌کشه.

مگه ما برای به دنیا آوردن شما برنامه داشتیم؟ اون زمونا اصلا این حرفا نبود. زن و شوهرها بچه دار میشدن، بالاخره نونی هم بود که بخورن. بچه هم بزرگ میشد می رفت پی زندگیش. مگه خود تو، ما واست برنامه ریخته بودیم که بری معماری بخوانی؟

نخیر ولی اگر شما همینطوری بچه دار نمیشدید و از قبل براش برنامه داشتید و ما را رو حساب و کتاب به دنیا می آوردید ما اینهمه مشکلات و گرفتاری و عقده نداشتیم. همش نداری و حسرت. آخه این چه زندگیه. حالا اینا به کنار شما حاضر نیستید دست از سر ما بردارید بزرگ هم که شدیم همش برامون تعیین تکلیف می‌کنید. من اگه بخواهم یه همچین مادری باشم همان بهتر که هیچ‌وقت بچه دار نشم.
سکوت سنگینی برای چند ثانیه اتاق را فرا گرفت. تا اینکه خانم کریمی سکوت را شکست و گفت:
ببین شهلا جان شما زیادی انتزاعی به زندگی و دنیا نگاه می‌کنید. مهم‌ترین دلیلش هم به نظر من این است که وارد زندگی واقعی نشده‌ای و تجربه نداری. حرف‌هایی که می‌زنی تو حرف و تئوری به نظر خوب می‌آد ولی وقتی وارد عمل می‌شوی می‌بینی این حرفها نشدنی است. اگر قراره بچه ها اونطوری که شما می‌گویید به دنیا بیایند تا الان نسل انسان از روی زمین منقرض شده بود. در ضمن با این توصیفی که شما کردید الان ما باید دنیایی داشته باشیم پر از سیاهی و زشتی. هیچ زیبایی و روشنایی درش نیست. در حالیکه چنین چیزی نیست. این همه انسان‌های بزرگ مگه همشون پدر و مادرشون برای به دنیا آمدنشان برنامه داشتند؟ مگه پدر و مادر انیشتن می‌دانستند که فرزندشان چنین شصی خواهد شد و از قبل برنامه برایش داشتند؟ من هم وقتی جوان بودم مثل شما فکر می‌کردم تا اینکه ازدواج کردم و هرچه بیشتر گذشت بیشتر فهمیدم که بعضی حرفها فقط مال دنیای جوانی و خامی است. شاید اگر به جای اینکه اینقدر فکر کنم که زمانی باید بچه دار شوم که فکر همه چیز را کرده باشم و همه جوانب را در نظر گرفته باشم، بچه دار شده بودم، الان زندگی خوب و مطلوبی داشتم. در ضمن فراموش نکن، شما در مورد نیستی و هستی صحبت می‌کنی. کیفیت زندگی در درجه دوم است. مطمئنا بدترین کیفیت زندگی از نیستی خیلی بهتر است. شاید زندگی‌ای که برای شما کسالت بار و بی معنی باشد برای دیگری اینگونه نباشد. نیمه خالی لیوان را نبین. به این فکر کن که یک فرصت استثنایی بهت داده شده که نیست نباشی. وجود و هستی داری. این مهم‌ترین و زیباترین بخش این دنیا است. با این چشم هم به خودت و هم به دیگران نگاه کن. آنوقت می‌بینی که هر وجودی زیباست. هر زندگی‌ای ارزشمند است. هر لحظه‌ای گران‌قیمت و هر ...
 هنوز حرف‌های خانم کریمی تمام نشده بود که بهرام پسر کوچک‌ نرگس خانم فریاد زد مامان، لیلا از پله ها افتاد پایین.
 همگی سراسیمه لیلا را به بیمارستان رساندند و به سرعت پزشکان لیلا را به اتاق عمل بردند. بعد از دو ساعت پزشک معالج از اتاق عمل بیرون آمد و گفت که لیلا وضعش تحت کنترل است ولی متأسفانه بچه از دست رفته.

مسکور
29 مهر 1392
 20 اکتبر 2013

«آزادیِ اندیشیدن» و «آزادی سیاسی»

آزادی یکی از بحث برانگیزترین و پیچیده ترین مسایل روزگار ما است، مخصوصا برای ما ایرانیان. ما همه از عدم وجود آزادی گله مند و شاکی هستیم. تا الان فکر کرده ایم که این آزادی که اینهمه سنگش را به سینه می‌زنیم چیست؟
برای خیلی از ما آزادی معنا می شود در آزادی سیاسی آن هم آزادی در فحاشی سیاسی. به این معنی که هرچه دلمان خواست بدون درنظر گرفتن ادب و نزاکت و حقایق سیاسی، نثار سیاستمداران کنیم.
 آقای ماشاء الله آجودانی در کتاب «مشروطه ایرانی» می‌گوید:
« ... در ایران، گرچه گاه و بی‌گاه آزادی های سیاسی ... وجود داشت اما حضور و وجود چنین آزادی‌هایی به معنی حضور و وجود آزادیِ اندیشیدن و آزادی‌های اجتماعی نبود و نیست.»
از نوشته‌های فوق به روشنی می‌توان دریافت که مشکلاتی که امروز ما با آن دست و پنجه نرم می‌کنیم ریشه‌ای عمیق و استوار در تاریخ و فرهنگ ما دارد.
وقتی نویسنده‌ای مورد حمله و فحاشی قرار می‌گیرد بدون اینکه نوشته او درباره فرد یا گروه یا تفکر خاصی و یا حتا در مورد سیاست باشد، مثال عینی برای عدم وجود آزادی (آزادی اندیشیدن) است. این آزادی ها یا بهتر بگویم عدم آزادی ها نه به حکومت ربطی دارد و نه به سیاست و نه به اعتقادات قومی و یا عقیدتی. روشنتر بگویم، آزادیِ اندیشیدن فقط و فقط مسأله ای است فرهنگی. مسأله ای است که فقط به ما مردمان ربط دارد و نه به حکومت. اگر نویسنده ای مورد هجمه فراوان و الفاظ رکیک قرار می‌گیرد، این مشکل فرهنگی جامعه است. وقتی ما به دلیل عدم موافقت با کسی او را مورد شدیدترین حمله (لفظی و یا حتا فیزیکی) قرار میدهیم، چگونه فریاد آزادی بر زبان می آوریم؟
مگر آزادی سیاسی بدون آزادی اندیشیدن ممکن است؟ چگونه ممکن است که ما تحمل هیچ حرفی را نداشته باشیم (حرف مخالف که پیشکش) آن وقت فریاد وا آزادی سر دهیم؟
 
 پ.ن: ناگفته نماند که این مشکل فقط مشکل ما ایرانیان نیست. بلکه انسان‌ها به سبب ذات و طبیعت یکسانی که دارند، در همه جای دنیا تقریبا مشابه هم رفتار می‌کنند. فقط در یک نقطه دنیا کمتر و در جای دیگر بیشتر. البته مرکز توجه من فقط به ایران و ایرانیان بود و در مورد مردمان جاهای دیگر دنیا بحث نکردم و اصلا محل بحث من نبود.

داستان یک سقوط

بوی بد جوراباش آخرین بویی بود که به دماغم خورد.
از همان اول پرواز یه دلهره عجیبی گرفته بودم انگاری بهم الهام شده بود که این اتفاق می افته ولی بهش توجه نکردم، منظورم سقوطمه. همین شد که الان دارم این داستان را تعریف می‌کنم.
طبق معمول روزهای تعطیل بعد از کمی کش و قوس رفتن از تختخواب پایین آمدم و صبحانه مفصلی خوردم -که شامل آب گوجه فرنگی، تخم مرغ عسلی، کره و مربا و عسل و همچنین پنیر و گردو بود- آخه وسط هفته فرصت صبحانه خوردن نیست ولی به جاش آخر هفته ها جبران می کنم. کم کم آماده شدم برای رفتن. چند هفته ای بود که شروع کرده بودم به یادگیری گلایدینگ، اونم از نوع آویزانش (Hang Gliding).
آسمان نیلگون، ابرهای به‌سان پنبه‌ای که از کمان حلاجی رها و در میان آسمان معلق شده و همچنین لطافت فوق العاده هوا که به دلیل باران تند بهاری دیشب بود، نوید یک روز خاطره انگیز و لذت‌بخش را می‌داد. روزی که هیچ وقت برای من به پایان نرسید. لباسم را پوشیدم و وسایلم را برداشتم و از در بیرون رفتم.
استوارت بلند شو مگه امروز کلاس نداری؟ سریع باش دیر شد.
استوارت - در حال خمیازه کشیدن - : مگه ساعت چنده؟
- ساعت یک ربع به ده است.
استوارت: باز هم دیر شد، لعنتی، پس کی می‌خواد اوضاع رو روال بیفته. همش استرس همش مشکل.
آقای استوارت اوردرز (Stewart Orders) مربی گلایدینگ نیروی هوایی کانادا بود که به دلیل اشتباهی که در یکی از پروازها انجام داد و چتر نجات سرباز تازه کاری را درست نبسته بود، منجر به سقوط و مرگ سرباز تازه کار شد و به همین دلیل از نیروی هوایی اخراج و مجبور به پرداخت غرامت و تحمل شش ماه زندان شده بود. بعد از رهایی از زندان هم هیچ شرکت آموزش گلایدینگ و چتربازی او را استخدام نکرده بود و او مجبور شده بود که به کار کردن در مک دونالد راضی شود. در تابستان که بچه های دبیرستانی به سمت کار در وال‌مارت و مک‌دونالد سرازیر می‌شوند او شغل خود را از دست داده بود و مدتی در یک فروشگاه میوه فروشی چینی به عنوان کارگر حمل کننده میوه و سبزی استخدام شده بود. برای کسی که حقوق ساعتی سی دلار می‌گرفت کار کردن با درآمد ساعتی ده دلار و بیست و پنج سنت یعنی بالا آوردن قرض و عدم پرداخت به موقع صورتحساب بانک و قبض‌های برق، تلفن، اینترنت و ....
در یکی از روزهای آخرهفته که من برای تماشای مسابقات گلایدینگ رفته بودم، آقای استوارت هم که برای تماشا آمده بود و در کنار من ایستاده بود را دیدم. او در مورد تک تک کسانی که در مسابقه شرکت کرده بودند نظر می‌داد و نقاط ضعف و قوت آنان را برای من بر می‌شمرد. اطلاعات او بسیار دقیق و حرفه‌ای بود. ازش پرسیدم که سابقه گلایدینگ دارد؟ و او پاسخ دادن که چندین سال است آموزش گلایدینگ و چتربازی می‌دهد. من که از قبل علاقه به یادگیری گلایدینگ پیدا کرده بودم این فرصت را مغتنم دانستم و از او خواستم که به من آموزش خصوصی بدهد و به او گفتم که من اندازه کلاس‌های بیرون پول برای پرداخت آموزش ندارم و فقط نصف آن مقدار می‌توانم بپردازم، ولی در کمال ناباوری با جواب مثبت او روبرو شدم، اول کمی جا خوردم ولی از اینکه او به سرعت به درخواست من جواب مثبت داد احساس خوشایندی کردم. کاش آنروز نمی‌رفتم مسابقه و یا در موردش تحقیق می‌کردم. به هر حال الان که دیگر کار از کار گذشته و تأسف سودی ندارد. اگرچه من اصلا نمی‌توانم تأسف بخورم.
 از در که بیرون آمدم نسیم دل‌پذیری که گونه هایم را نوازش داد و شعاع گرم خورشید که بر صورتم تابید به یکباره زمان و مکان و جاذبه را برایم بی معنی ساخت، احساس بی وزنی کردم، طوری که می‌توانستم پرواز کنم، خودم را دیدم که ارتفاع گرفتم و به سرعت به سمت جنوب شرقی کشیده شدم، نصف کره زمین را طی کردم تا به خیابان فلسطین و وصال رسیدم. از بالای آن‌ها نیز گذر کردم، مردم را می‌دیدم که از اتوبوس و تاکسی پیدا می شوند و به سرعت به سمت محل کار خود حرکت می‌کنند و راننده تاکسی‌ای که فریاد می‌زد: «آزادی یک نفر آزادی». حسی عجیب  و دوست داشتنی، پرواز بر فراز خیابان‌هایی که تک‌تک نقاطشان برایم خاطره‌ای داشت. با گذر از هر نقطه آن خاطره را دوباره احیاء می‌کردم. در این حال بودم که صدایی غریب و ترسناک که حاصل ترکیب قارقار یک کلاغ و صدای ترمز قطار بود خیالم را برهم زد. صدای چندش آوری که مو به تن آدمی راست می‌کرد. از تجربه چنین حسی (پرواز بر فراز خیال) بیشتر در بهت بودم. هنوز قادر به توصیف آن لحظه نیستم. بگذریم، به سرعت راه افتادم اگرچه خیال پرواز برفراز خیابان‌های تهران لحظه‌ای از من دور نمی‌شد و باعث شد که دو بار مسیر را رد کنم. آخه برای رسیدن به محل تمرین باید دو تا اتوبوس عوض می‌کردم و حدود ده دقیقه نیز پیاده روی می‌کردم.
با همان خیال رسیدم به محل تمرین و منتظر استوارت شدم. مثل همیشه با تأخیر رسید. من دیگر به این بدقولی‌ها عادت کرده بودم و هیچ نگفتم. امروز استوارت خیلی به هم ریخته‌تر از همیشه بود، طوری که حتا جواب احوال پرسی من را با «نه متشکرم» داد.
ازش پرسیدم اتفاقی افتاده؟ که جواب داد، بانک خانه‌اش به دلیل پرداخت نکردن وام مسکن برای حراج گذاشته. با شنیدن این حرف اضطرابی وجودم را فراگرفت، به نظر خیلی دست‌پاچه و حواس‌پرت بود طوری که طناب گلایدینگ را به جای اینکه به من و خودش متصل کند فقط به خودش بست. چیزی در وجودم به من می‌گفت که امروز را پرواز نکنم ولی خیال پرواز بر فراز تهران لحظه‌ای از ذهنم دور نمی‌شد و آن پرواز چند ثانیه‌ای در خیال، طوری برایم شیرین بود که دوست داشتم آن را با یک پرواز واقعی کامل کنم بلکه دوباره آن خیال را تجربه کنم. به همین دلیل خودم را متقاعد کردم که بالاخره آدم‌ها اشتباه می‌کنند و البته این اشتباه هم که اشتباه جزیی و ساده‌ای است و استوارت هم که کارش را خیلی خوب بلده، و از این طور توجیهات. انسان‌ها واقعند جالبند، برای انجام دادن آن کاری که دوست دارند، هزاران هزار دلیل و توجیه منطقی، غیرمنطقی، مادی و فرامادی می‌تراشند در حالیکه نیازی به این همه توجیه نیست فقط صِرفِ دوست داشتن، خودش بهترین دلیل برای انجام کاری است.
بالاخره نوبت پرواز رسید، هیجان خاصی داشتم، هیجان توأم با ترس. پرواز را شروع کردیم. به محض اوج گرفتن نگاهی به آسمان آبی و زیبا انداختم، وجودم سرشار شد از رضایت و آرامش. آرامشی که چند ثانیه بیشتر طول نکشید به ناگاه صدای در رفتن سگک طناب را شنیدم، استوارت ضامن سگک را کامل چفت نکرده بود و به خاطر فشاری که بهش وارد شده بود ناگهان باز شد. لرزشی در وجودم احساس کردم، مرگ به من نزدیک‌تر از هر چیزی بود، قلبم طوری به طپش افتاده بود که تقریبا در حال انفجار بود. دست‌ها و پاهایم عرق کرده بودند، گلویم خشک شده بود و به سختی نفس می‌کشیدم. هر آن نزدیک بود که طناب من کامل از استوارت جدا شود. جرأت نداشتم زیر پایم را نگاه کنم. تصور اینکه از فاصله چندصد متری رها شوم و به زمین برخورد کنم برایم غیر قابل تحمل بود. طناب رها شد، احساس بمبی را داشتم که از هواپیما رها شده، تنها کاری که کردم این بود که دست انداختم و قوزک پای استوارت را گرفتم. سنگینی من پای او را به پایین کشید. دستان من سست شده بود و نمی‌توانستم بیشتر از این پای او را نگه دارم. دستانم سر خورد و به روی کفشهایش لغزید. ناگهان من و کفش استوارت با سرعت به سمت زمین کشیده شدیم. هیچ وقت جاذبه زمین اینقدر برایم غیر قابل تحمل نبود. آرزو می‌کردم که ای کاش جاذبه‌ای وجود نداشت. جاذبه بدترین قسمت آفرینش است که هم مانع پرواز آدمی می‌شود و هم منجر به سقوط او -این آخرین دستاورد فلسفی من در زندگی بود-. در میان راه مردم را می‌دیدم که از اتوبوس و تاکسی پیاده می‌شوند و به سرعت به سمت محل کار خود حرکت می‌کنند، و راننده تاکسی‌ای که فریاد می‌زد: «آزادی یک نفر آزادی»

مسکور
20 مهر 1392
12 اکتبر 2013

نتانیاهو و مولانا

خواستم مطلب بلندی بنویسم در مورد دوستانی که سخنان نتانیاهو (حداقل برخی از سخنان وی) را برحق می‌دانستند و صد البته چشم‌پوشی آشکاری کردند به بقیه سخنان ایشان ولی تصمیم گرفتم با یک نکته سخن کوتاه کنم:
داستان نتانیاهو داستان معاویه و ابلیس دفتر دوم مثنوی مولانا است. نتانیاهو به‌سان شیطان است که معاویه را از خواب بیدار می‌کند که مانع از قضا شدن نماز وی شود و خود را دوست معاویه جلوه می‌دهد و با هزاران دغل و نیرنگ‌ قصد فریب وی را دارد و در آخر مشخص می‌شود که شیطان به این دلیل معاویه را از خواب بیدار کرده که اگر وی خواب می‌ماند و نمازش قضا می‌شد، افسوسی که معاویه می‌خورد اجرش هزاران برابر نماز اول وقت بود. بنابراین شیطان با بیدار کردن وی مانع از اجر بالاتری شده است. آقای نتانیاهو دلش برای آزادی ما ایرانیان نسوخته بلکه او نگران مسأله مهم‌تری است که ما نباید فریب وی را بخوریم.

آن تاسف و آن فغان و آن نیاز
درگذشتی از دو صد ذکر و نماز

من ترا بیدار کردم از نهیب
تا نسوزاند چنان آهی حجاب

تا چنان آهی نباشد مر ترا
تا بدان راهی نباشد مر ترا

من حسودم از حسد کردم چنین
من عدوم کار من مکرست و کین

چکیده سخنان نتانیاهو و توضیحات در کمانه، در مصاحبه با بی‌بی‌سی فارسی

- اگر این رژیم سلاح هسته ای به دست بیاورد می شود کره شمالی (بیابید پرتقال فروش را)
- ما کسی را تهدید نکردیم (فقط هزاران فلسطینی را کشتیم و سرزمینشان را گرفتیم و چند صد نفر هم ترور کردیم، همین)
- فارسی من خیلی خوب نیست اما معلومات من از تاریخ ایران بدک نیست، من برای تمدن ایران ارزش زیادی قایلم (فقط دلم می‌خواد این کشور یه خورده تجزیه بشه، فقط همین)
- ما آدم‌های ساده‌ای نیستیم ما باهوشیم (مثل روباه مکاریم)
- ما می‌خواهیم با منازعه به همسایگان فلسطینی‌مان پایان بدهیم. ما می‌خواهیم این کار را به شکل مسئولانه انجام دهیم. ( با بستن آب روی آن‌ها و اجازه ندان به انتقال غذا و مواد خوراکی به آنها و ساختن شهرک در زمین‌های آنان و با تراکتور رد شدن از روی آنان)
- نمی‌خواهیم قرارداد صلحی امضاء کنیم که روز بعدش زیر پا گذاشته شود (یه وقت دیدی دلمان خواست یه جاهایی را بمب باران کنیم، والا) برای همین باید دو طرف چیزهایی را از همدیگر به رسمیت بشناسند (مثلا این که همه اونجا مال ماست و فلسطینی ها باید گورشان را از آنجا گم کنند)
- ناسلامتی ما چهار هزار ساله آنجا هستیم از زمان کوروش آنجا بودیم. (ولی فقط ما حق داریم عطف به ما سبق کنیم بقیه کشورها از جمله ایران این حق را ندارند)
- ترور شخصیت های ایرانی و ویروس استاکس نت را گفتند که ما کردیم (اگرچه ما اصلا رد نمی کنیم، کردیم دیگه چیه مگه)
- من خودم جان دادن ندا آقا سلطان را روی پیاده رو دیدم (آخه خودم همون لحظه آنجا بودم، لامصبا چرا نمی فهمید)

ظرافت ظریف

«سلام دوستان بسیار پوزش می خواهم از اینکه دو سه روز گذشته فرصت نکردم خدمت شما گزارش دهم. هم اکنون ساعت 6 صبح پنجشنبه است که می خواهم فعلا یک گزارش اجمالی و کوتاهی تقدیم کنم و شاید شنبه یا یکشنبه آینده فرصت کنم مفصل تر بنویسم.»

این جملات مقدمه متنی است که آقای ظریف چند ساعت پیش در صفحه فیس‌بوک‌شان به اشتراک گذاشتند. عبارات استفاده شده در متن فوق مانند «پوزش می خواهم» و «گزارش دهم» هشت سالی بود که فراموش شده بود.
چقدر دلم برای این نوع سخن گفتن مسئولان رده بالای مملکت تنگ شده بود.سخن گفتنی که نه از نوع نگاه ارباب رعیتی بلکه از نوع نگاه به خدمت به مردم و کشور است. امروز بعد از مدت‌ها از اینکه کسی مثل آقای ظریف در رأس امور اجرایی کشور است احساس غرور و رضایت کردم.
دست مریزاد آقای ظریف و خدا قوت

مصاحبه یا بازخواست؟

چرا ما خبرنگارانی نداریم که با رییس جمهوری آمریکا بی‌پروا و بسیار برنده و بازخواست‌جویانه مصاحبه کنند؟

شاخص پوکی

کاش همانطور که آزمایشی برای تعیین پوکی استخوان هست، برای پوکی مغز هم وجود داشت، بلکه منجر به خودشناسی شود.

مشروطه چقدر مهم است؟

فردا 14 امرداد، روز امضاء فرمان مشروطه توسط مظفرالدین شاه قاجار است.

برهه‌ای از تاریخ ایران که بی‌شک تأثیرگذارترین و مهم‌ترین جریان قرن معاصر ماست. مشروطه از چند جهت بسیار مهم بوده و واجب است مورد تفکر و تعمق قرار گیرد:

1- آغاز ورود ایرانیان به دنیای مدرن است (اگرچه ایرانیان با مدرنیته آشنایی داشتند ولی جنبش مشروطه زمینه عملی شدن آن را فراهم نمود)

2- اتفاقاتی که منجر به بیداری ایرانیان و مشروطه‌خواهی شد بسیار پندآموز و حامل درس‌های تاریخی بزرگی است برای ما. نکاتی که اگر به گوش جان نسپاریم ناگزیر به تکرار آنیم.

3- برخورد و تقابل چهار گروه اصلی در جامعه (دولت، روحانیون، روشنفکران و تجار) که نشان‌دهنده گروه‌های اجتماعی تأثیرگذار در جریان مشروطه است و آنچه این موضوع را بیشتر مورد توجه می‌سازد هم‌خوانی و شباهت آن با امروز ماست. شباهتی شگفت‌انگیز که بیراه نیست اگر انقلاب 57 را ثمره و نتیجه آن بدانیم.

روشنفکران و روحانیون با فهمی متفاوت از مشروطه و بالطبع خواسته‌های متفاوت وارد گود مشروطه‌خواهی شدند و هر کدام به دنبال پیشبرد اهداف خود در این زمینه بودند. آنها در یک چیز مشترک بودند و آن عملی شدن مشروطه و برپایی مجلس و عدالتخانه بود ولی هر کدام قوانینی برای آن متصور بودند. روحانیون خواستار برقراری حکومت اسلامی و احکام دین (شریعت) در جامعه بودند و روشنفکران خواستار برقراری قانون (نه احکام شریعت) با الهام از قوانین غربی.

این کشمکش زمانی که مشروطه به سرانجام رسید و مجلس برپاشد به اوج خود رسید و البته چون مردم ایران مردمی مذهبی بودند و در حقیقت پیروزی مشروطه مدیون مبارزات روحانیون بنامی چون بهبهانی و طباطبایی بود بنابراین دور از ذهن نبود که قرعه به نام روحانیون رقم بزند و حکومت را شکل اسلامی بدهند اگرچه پایان مطلوبی برای روحانیون نداشت.

خواندن کتاب‌های زیر را توصیه می‌کنم:

- تاریخ مشروطه ایران (احمد کسروی)

- مشروطه ایرانی (ماشاء الله آجودانی)

- ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران (فریدون آدمیت)

شرکت کردن یا نکردن در انتخابات 92

هر چه به انتخابات نزدیک تر می شویم بحث تحریم و شرکت در انتخابات نیز داغ تر می شود. گویی این موضوع بدل به یک بحث کلاسیک شده که در هر دوره، فراخور زمان و شرایط، موافق و مخالفان خودش را دارد.
می توان از دیدگاه های مختلف در مورد این موضوع صحبت کرد که مشتریان و مخاطبان خودش را داشته باشد ولی در این مجال روی سخن من با دموکراسی خواهان است مخصوصا دموکراسی خواهانی که مخالف شرکت در انتخابات هستند و معتقدند که باید با تحریم انتخابات، مشروعیت را از این حکومت زدود تا راه بر برقراری دموکراسی هموار شود.
بحث خود را با یک پرسش آغاز می‌کنم و آن این است که آیا به گفتمان و دیالوگ به عنوان یکی از اصول دموکراسی اعتقاد دارند یا نه؟ اگر اعتقاد ندارند که پس به دموکراسی اعتقاد ندارند و اگر دارند حتما با من هم عقیده هستند که گفتمان اصول و قواعد دارد اما محدودیت و ضوابط ندارد، بدین معنی که در هر گفتاری چارچوبی واجب است و روشن بودن بحث و توافق بر سر اصولی اولیه. ولی بعد از آن محدودیت و سانسوری نخواهد بود که هرکسی بنا به خواست و سلیقه اش بتواند بحث را آنگونه که دوست دارد هدایت کند.
حال این سؤال را مطرح می کنم که آیا با تحریم انتخابات راه را بر گفتمان و دیالوگ نمی بندیم؟ و فضا را به سمت رادیکال شدن پیش نمی بریم که در آن هیچ یک از دو طرف خواهان شنیدن حرف طرف مقابل نباشد و فقط زور تعیین کننده باشد؟
ممکن است این اشکال گرفته شود که چه روزنه ای بعد از انتخابات 88 ایجاد شد که ما دل خوش کنیم و همین رویه را ادامه دهیم. پاسخ به این سؤال آسان است و آن این است که هیچ گنجی ارزان و آسان به دست نمی آید و رنج ها و مشقت های فراوان لازم است. به خصوص برای رسیدن به دموکراسی در جامعه استبداد زده ایران که همگی خود هم زمین خورده استبدادیم و هم پرورنده آن. دموکراسی مطاع ارزانی نیست که به راحتی و در هر دکانی پیدا شود بلکه سختی ها و رنج های بسیار باید بکشیم تا این درخت ثمر دهد و به بار بنشیند تا ما متنعم میوه های آن باشیم. راهرو گر صد هنر دارد تحمل بایدش
نکته دیگر اینکه فرض که مشروعیت از این نظام سلب شد و رژیم ساقط شد و بر فرض محال تر یک حکومت دموکرات بر سر کار آمد. حال این سوال مطرح می شود که با مردمی که تمرین دموکراسی نکرده اند و اصلا بلد نیستند چگونه می توان رفتار کرد. در تئوری خیلی چیزها شدنی است ولی وقتی پای عمل به میان می آید معادله ها جور دیگری می شود.
اولا از دل جامعه استبداد زده، حکومتی دموکرات بیرون نخواهد آمد بنابراین بر سر کار آمدن حکومت دموکرات خیال خامی بیش نیست که دامن زدن به آن، آب در هاون کوفتن است. دوما اینکه حتی اگر چنین امری میسر شود و افرادی قدرت را در دست بگیرند که دموکراسی را در کشور مستقر کنند دیری نخواهد پایید که این شیوه نیز آکنده به انواع مشکلات و بلاها خواهد شد و چیزی از حکومت دموکرات جز اسم آن نخواهد ماند.
با توجه به نکاتی که مطرح کردم معتقدم که شرکت نکردن در انتخابات نه تنها چاره و علاج ما نیست بلکه بر مشکلات نیز می افزاید و چه بسا با شرکت نکردن در انتخابات رنگی بالاتر از سیاهی را هم ببینیم.